Lenneke Overmaat

CONT/P/poes carfield in boekhorststraat mobile

Voor het landelijke onderzoeksproject Publieke Ruimte – Publieke Zaak van uitgeverij Trancity, doet Lenneke Overmaat onderzoek in de Schilderswijk naar de vraag op welke wijze de kwaliteit van de openbare ruimte bij kan dragen aan de versterking van de wijk. In dat kader maakt zij regelmatig een wandeling door de wijk en ontmoet mensen. Over deze toevallige ontmoetingen schrijft zij zo nu en dan een blog.

'Poes Garfield verbindt wijken'

 

Vier meiden van de Johan de Witt school aan de Hooftskade komen aarzelend binnen om poes Garfield te aaien die op haar gemak in de etalage ligt van de pas geopende ruimte 'What 's happening?’  in de Boekhorststraat. Zij kennen Garfield  die regelmatig zwerft tussen hun school, de Koningstraat en de Boekhorststraat. Bijna iedereen die hier woont, werkt of naar school gaat, kent Garfield en, als het even kan, wordt hij geaaid. De kat zorgt voor verbinding tussen mensen en wijken.

 

Cristina Martins, sinds enkele weken eigenaar van kunst- en expositieruimte ‘What’s happening?’, ziet onmiddellijk een verhaal in Garfield. 'Gisteravond was er een bijeenkomst met de nieuwe ondernemers in de straat over de promotie van de Boekhorststraat als ‘makerskwartier’ en over het bereik van meer publiek. Dat Garfield op zijn manier publiek trekt, had niemand gisteravond kunnen bedenken.  Garfield zou ons marketinginstrument kunnen worden’.

 

'Misschien zijn er meer mensen die het leuk vinden om hem te tekenen of een verhaal over hem te vertellen. Misschien wel de leerlingen van de Johan de Wittschool? Het zijn nog maar ideeën die door mijn hoofd spoken’, zegt Cristina. Dat kan hier allemaal want 'What's happening?'  is een ruimte waar verhalen verbeeld worden in foto's, tekeningen, films en objecten.

 

De ene wand van haar ruimte hangt vol met tekeningen en schilderijtjes van haar en de andere wand met foto's van de fotografen Martijn Beekman en Valerie Kuypers.   Op de lange houten tafel staan glazen potten vol potloden op kleur gesorteerd. Cristina is bezig met een tekening van een sprookje in een kijkdoos in de kleuren zwart, nachtblauw, paars en rood.  Zij wil van de etalage een sprookje maken, want  ‘…wie houdt er niet van sprookjes. Dat spreekt jong en oud toch aan?’, vraagt Cristina.

Achterin de ruimte staat een grote zitbank tegen een hoek met gebloemd behang om even te relaxen of een praatje te maken. Zij wil graag dat haar ruimte onderdeel is van het publiek domein.

 

'Ik wil kunst toegankelijk maken en daarom is iedereen welkom om naar de kunstwerken te kijken en zijn eigen verhaal erin te zien’. Zij verkoopt tekeningen (wel of niet ingelijst), kaarten en andere kleine presentjes voor niet te hoge prijzen maar je kunt ook zomaar binnenlopen en gewoon kijken of op de bank even uitrusten of een praatje maken.  Ik koop een, door haar getekend en geschilderd, memoryspel, mooi verpakt in een vierkant kartonnen doosje.

 

Cristina is opgegroeid in het Transvaalkwartier in de Delagoastraat. Haar ouders zijn Portugees.

Zij heeft de opleiding Cultureel Maatschappelijke Vorming gedaan en op latere leeftijd de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten. Tot enkele weken geleden had zij een atelier in De Binck maar zij was daar zo geïsoleerd aan het werk, dat ze nu bewust naar een ruimte heeft gezocht waar zij hopelijk meer contact heeft.  ‘Juist in het contact met anderen, vind ik weer nieuwe inspiratie. Ik zie in alles om mij heen verhalen die ik wil verbeelden’.

 

Als wij op een zaterdagochtend een uurtje praten, zie ik een breed palet aan mensen langs haar etalage lopen:  moeders achter de kinderwagen met plastic tassen vol boodschappen,  jonge mannen met rugzak die, opmerkelijk genoeg, allemaal even stilstaan bij haar etalage, ouderen met rollator of scootmobiel, de schoonmaak brigade en schoolgaande kinderen.

Publiek dat vanuit de Schilderswijk via de Boekhorststraat naar het centrum wandelt of andersom en publiek dat vanuit station Hollands Spoor via de Koningstraat en de Boekhorststraat zich naar hun werk spoedt.

 

In ons rapport 'Plekken van betekenis in de Schilderswijk' , merkten wij al op dat de Boekhorststraat de verbinding is tussen de Schilderswijk en het centrum. Wellicht dat de komst van deze nieuwe enthousiaste ondernemers, die van de Boekhorststraat een makerskwartier willen maken, erin slaagt om een natuurlijke overgang te creëren tussen de Boekhorststraat en de Koningstraat. Poes Garfield geeft in ieder geval het goede voorbeeld.


 

 

 

HUISKAMER OP STRAAT

De onverwachte nazomer brengt ook de bewoners van de Haagse Schilderswijk de straat op. Of hun buurt er nu op ingericht is of niet, een deel van hun leven verplaatst zich naar de straat.

Ik slenter, na een paar maanden weg te zijn geweest, door de wijk op zoek naar bekende en nog onbekende ‘plekken van betekenis’. Op de pleinen en parken is het  druk met spelende kinderen, oplettende moeders en voetballende jongeren. Maar er is meer te zien. In de Schilderswijk vind ik vanmiddag de huiskamer op straat.


Geïmproviseerde tafel

Op het Nicolaas Penninghof zie ik op deze dinsdagmiddag twee mannen zitten op eetkamerstoelen met tussen hen in een omgekeerde groene afvalbak als tafel. Ze spelen verwoed backgammon en ik durf ze niet te storen in hun spel. Als ik hen drie uur later nog zie spelen - met hun stoelen en geïmproviseerde tafel inmiddels drie meter verschoven, met de zon mee - mag ik wel een foto van ze maken maar ze zijn nauwelijks te verleiden tot een praatje. Peter woont hier al negentien jaar en zijn tegenspeler is schoonzoon Johan. Heavy metal muziek galmt uit de openslaande, met tekeningen behangen, ramen van Peters huis.

 

Tussen de auto’s

Als ik even later door de Brueghelstraat loop, valt mijn oog op een tuinbankstel met dikke blauwe kussens, geplaatst tussen twee geparkeerde auto’s op straat. Ik word uitgenodigd door Bilal Simsek om te gaan zitten en van zijn vrouw krijg ik een verkoelend glas water. Bilal is een Koerdische Turk en met een droevige blik in zijn ogen vertelt hij dat hij zijn oude moeder, die aan de grens van Irak woont,  al  twee jaar niet heeft gezien omdat hij bang is opgepakt te worden. ‘In deze straat doen we niet aan politiek. Hoe ernstig de toestanden in Turkije en in de rest van de wereld ook zijn, hier is iedereen gelijk of ze nu Turks, Koerdisch, Marokkaans, Chinees, Hollands of Surinaams zijn’, zegt Bilal.

Even later is zijn buurjongen, die een ring draagt van de Grijze Wolven, net zo welkom op de bank als de Hollandse bruinverbrande buurvrouw waarvan de man in het ziekenhuis ligt voor een nieuwe knie en een jonge vader met zijn jongste op de arm schuift aan. Die kleine is dol op Bilal en oefent met hem in knipoogjes geven. En ook voor de conciërge van de nabijgelegen basisschool De Voorsprong is dit bankstel een plek om even te pauzeren nu het op school nog rustig is. ‘Bilal is de burgemeester van de straat’, zegt hij. ‘Hij ziet alles, regelt alles, pakt overlast aan en is altijd in voor een praatje’. Al gauw kom ik erachter dat hij ook buurtvader en een bekende Schilderswijker is; een rolmodel voor velen!

 

Kaarten op straat

Aan het eind van de middag, moe van de lange wandeling, drink ik een cappuccino in de bibliotheek in de Koningstraat. De koffiecorner is een welkome oase voor de bewoners uit de wijk, en ik kom er graag nu de bibliotheek weer heropend is.  Ik zit tegenover een jonge meid die haar huiswerk maakt, zie aan de leestafel een oudere heer en een dame en ook loopt er een beetje verwarde man rond die vriendelijk geholpen wordt met de computer door een bibliotheekmedewerker. Door de glazen wanden van een groot lokaal zie ik tientallen kinderen aandachtig luisteren naar een juf die voorleest. Als ik uit het raam kijk, zie ik drie oudere mannen kaarten aan een stenen tafel op de Hoefkade. Als ik even later langsloop word ik hartelijk uitgenodigd om mee te spelen want ze missen een vierde partner. Helaas ken ik de regels van hun kaartspel niet. Gelukkig heb ik wel toestemming om van hen een foto te maken.

 

Geplande of spontane toe-eigening

Grappig al die  ‘buiten-spelende’ mannen op straat. Beleidsnota’s spreken graag over toe-eigening door bewoners van het publiek domein. Ook met onze eigen Trancity-activiteiten bepleiten we dat bewoners zich zo manifesteren en organiseren dat de publieke ruimte van hen wordt. Maar dat kan je niet bestellen en plannen van bovenaf. Wel kan je de openbare ruimte zo inrichten dat de mogelijkheid geboden wordt. Door hun stoelen en tafels buiten te zetten, pakken de Schilderswijkers die mogelijkheid en verandert de wijk in een oogwenk in ‘een grote huiskamer op straat’. 

Thuis in de bibliotheek

‘We voelen ons hier thuis’, zeggen enkele moeders die, met een dampende kop latte macchiato en één met een baby op schoot, aan tafel zitten in de drukbezette koffiecorner van de kinderbibliotheek aan de Koningstraat in de Haagse Schilderswijk. ‘Het is een feest dat de bieb weer open is na jaren te zijn gesloten en we komen hier graag; niet alleen voor onze kinderen maar ook om elkaar te ontmoeten’. De koffiecorner doet mij denken aan een koffiehuis voor vrouwen maar als ik dat zeg, antwoorden zij dat ook mannen welkom zijn.

 

Gastvrij

Ook ik voel mij direct welkom als ik op een woensdagmiddag de prachtig verbouwde bibliotheek instap. Ik word ontvangen door Sanae el Ayyadi, een jonge stagiaire van de MBO opleiding maatschappelijke dienstverlening van het ROC Mondriaan in Leidschenveen.


Zij leidt mij rond door de open, lichte ruimte, eerst langs een hoek met een lange witte tafel met daarop wel vijftien computers waar jongeren aandachtig huiswerk maken. Dan langs de hoek met lage witte kasten vol kinderboeken ingedeeld in leeftijdscategorieën A (tot 9 jaar), B (9 tot 12 jaar), C (12 tot 15 jaar) en D (15 jaar en ouder).


Aan de andere kant van de ruimte is de koffiecorner waar meiden van de praktijkschool De Einder achter de bar staan. Ze hebben broodjes en versgebakken cake op de toonbank. De koffiecorner grenst aan de Koningstraat en door de grote ramen is het aantrekkelijk om zo binnen te lopen. Aangrenzend aan deze ruimte zie ik verschillende lokalen met grote glazen wanden waar groepjes kinderen en jongeren huiswerkbegeleiding of taalles krijgen van ouders.


Het is druk deze middag, maar  alles loopt op rolletjes. Iedereen die binnenkomt wordt ontvangen door Hani, de beveiliger, of door iemand van het team. Ze vragen waar je voor komt en wijzen je de weg. Kinderen die lopen te rennen of jongeren die rondhangen, worden met zachte hand gewezen op de huisregels: op een normale toon praten, niet rennen, niet eten en drinken, computers alleen voor huiswerk en niet voor spelletjes.

 

Debatles en voorlezen

‘We hebben een zelfsturend team en iedereen is gelijkwaardig; de beroepskrachten, de stagiaires, de beveiligers en de vrijwilligers’ zegt Sanae trots. ‘Als je iets wilt ondernemen, dan krijg je alle ruimte om het uit te proberen. Iedereen van het team voelt zich even verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken en dat is heel stimulerend’, zegt zij met een big smile.


Zo organiseert zij debatles voor kinderen van 11 tot 15 jaar. Het eerste debat was meteen een succes. Kinderen discussieerden over de stelling ‘Energydrank moet verboden worden op scholen’. Met een rode kaart mochten ze argumenten bedenken waarom ze tegen deze stelling zijn en met een groene kaart waarom ze voor zijn.


Ook wil zij een filmavond organiseren voor jongeren vanaf 17 jaar. Voor deze groep zijn er weinig activiteiten in de wijk en samen met een collega-stagiaire hebben ze op de Hoefkade flyers uitgedeeld om jongeren te interesseren. De eerste film die gedraaid wordt is Intouchables. Ook organiseren zij een masterclass van de bekende acteur Nasrdin Dchar. Aan het eind van de middag zit ik met een grote schare kleine kinderen in de leeshoek te luisteren naar Sanae die op beeldende wijze het boek Een zusje voor Kiki voorleest. De kinderen luisteren met open mond. Als ze na tien minuten stilzitten een kleurplaat krijgen van een tekening uit dat boek, rennen ze naar de lange witte tafel en kleuren er verwoed op los.


Laagdrempelig

‘Alles is hier mogelijk’, zegt Armand Kramer, een van de beroepskrachten. ‘Als iemand een toneelstuk wil oefenen of boeken voor volwassenen wil aanschaffen, dan zeggen we in principe ja en daarna kijken we hoe we dat oplossen’. Die openheid en dat enthousiasme voel je als je hier een middag doorbrengt. De bieb is heel toegankelijk en laagdrempelig. Dat maakt dat mensen er voor allerlei vragen binnenlopen; of het nu gaat om het verlengen van een rijbewijs, het invullen van een belastingformulier of het zoeken naar een geschikte school voor hun kinderen. Als de medewerkers het antwoord niet weten, dan is er in de bibliotheek ook nog het spreekuur van de wijkagent, het maatschappelijk werk of de wetswinkel en anders verwijzen zij door.

 

Enkele jaren gelden moest de bibliotheek van de Schilderswijk, net als die van andere wijken in Den Haag, dicht. Daarmee zag de gemeente over het hoofd dat de bibliotheek in juist deze wijk een unieke publieke plek was. In een wijk vol met koffiehuizen en shishalounges voor mannen was het bijvoorbeeld de enige plek waar moeders hun opgroeiende dochters naar toe lieten gaan. Maar gelukkig is deze (kinder)bieb weer terug. Een ‘plek van betekenis’, voor de Koningsstraat en voor de hele wijk. 

EETCAFÉ ‘HET KARMIJN’ EEN PLEK VOOR MENSEN MET EN ZONDER HANDICAP